2017/04/01

Arrabio gaua

Arrabio arrunta espezie arrunta da gure mendixetan, baina bere ohitxura gautarren ondorioz, ez dia asko ikusten. Hala ere, baldintza egokiko gau batian leku apropos batera jun ezkero, ehundaka arrabio ikusi daitezke metro gutxitan.

Atzo, beste bi lagun naturzaliekin (Aitor Montes eta Haritz Arrieta) Cantábrico dokumental estrenau berrixa ikustetik etxera bueltan gatozela, gau on hoietako bat izan ahal zala pentsauta, afaldu eta bueltatxo bat ematera jun ginan mendira. Ez genbizen oker. Fitxauta geneukan leku batera iritsi eta arrabioz jositxa zauan. Kotxiakin poliki eta kontuz ibili bihar ez zapaltzeko! 

Danak espezie eta subespezie berdinekuak izanda ere (Salamandra salamandra fastuosa) patroi desberdin pilia ditxue. Bata bestetik oso desberdinak. Hurrengo argazkixetan 32 idibiduo desberdin ditxuzue. Ordu bete eskasian ateratako argazkixak dia, bata bestian jarraixan, eta beste hain beste laga genitxun erretratau gabe.









Arrabiuez gain, beste anfibio dexente ikusi genitxun. Hemen argazki batzuk.

Apo arrunta (Sapo spinosus)
Apo arrunta (Sapo spinosus)
Apo arrunta (Sapo spinosus)
Baso-igel gorrixa (Rana temporaria)
Uhandre palmatua (Lissotriton helveticus)
Uhandre marmolarixa (Triturus marmoratus)
Beste bat arte!

(Ver traducción al castellano)

2017/03/16

"Pirinioetako harriBITXOEN bila", berriz ikusteko aukera

Aurreko udan, Haritz Arrieta, Aitor Montes eta ni, Pirineotan ibili ginan, animali bila, gure saltsan. Animalixak erretratau edo grabatziaz gain, elkarri grabatzia ere okurritxu jakun eta irudi guztiekin bideo emanaldi bat sortu genduan. Azaruan Elgoibarren erakutsi genduan Morkaiko Mendizale Elkartiak antolautako mendi emanaldi zikluan eta bertaratutakuak nahiko gustura geratu omen zian.

Oinguan Seguran botako dogu bideo emanaldixa. Hurrengo asteazkenian (matxoak 22xan) izango da, 19:00etan Segurako Kultur Etxian.

Bitxuen bila eta hauek erretratatzen nola ibiltzen geran ikusi nahi badozue, oin daukazue aukera! Eta bide batez, Pirineotako espezie interesgarri batzuen irudixak ere ikusiko ditxuzue. Umorerik ere ez da faltako gainera!!


Animatzen bazerate bertan ikusiko gera! Ondo izan!

2017/03/05

Baso-igel jauzkaria (Rana dalmatina)

Otsailan erdialdian, Orduña (Bizkaia) ingurura jun nitzan Aitor Montesekin batera, baso-igel jauzkarixan bila.

Baso-igel jauzkaria (Rana dalmatina)
Aspalditik nauan espezie hau ikusi gabe eta horren gertu eukitxa, bazan ordua saiakera berri bat itxekua. Guretzat, espezie berezixa da, izan ere, nahiko mugatua da bere banaketa eremua, eta oindik eta mugatuaua berau topatzeko sasoia. Aralditik kanpo, oso oso zaila izaten da baten bat aurkitzia, eta araldixak aste eskas batzuk besterik ez ditxu irauten. Hori gutxi balitz, araldiko aste hauen barruan ere, baldintza oneko egunetan bakarrik ikusi daitxezke. Beraz, laburbilduz, urtian egun konkretu batzuk besterik ez daoz, baso-igel jauzkarixa topatzeko aproposak. Topatzeko epe motz honek eta banaketa eremu mugatuak, balio berezixa ematen dio espezie honi.

Banaketa eremuari dagokionez, aurrez esan bezela, nahiko mugatua da. Europan eremu zabala daukan arren, iberiar penintsulako banaketa eremu osua, Euskal Herriko txoko bakan batzuetara mugatzen da.

Baso-igel jauzkarixan Hego Euskal Herriko banaketa eremua (datuak SIARE-tik aterata). Iberiar penintsula osoko banaketa eremua, zati honetara mugatzen da.
Karreria nerekin ikasitxako lagun batek, Oier Virizuelak, Orduña inguruko potzu batzuen jarraipena itxen dau eta berakin elkartu ginan bertan, baso-igel jauzkarixa ikusteko asmuekin. Guk ez genduan ingurua ezagutzen eta berari esker ezagutu genitxun igela ikusteko lekurik onenak.

Printzipioz, sasoi onian jun ginan gu, aurreko egunetan potzuak igelez beteta egon ziala jakinda. Hala ere, ez jakun egun ona tokau, eta bisitautako potzuetan ez zauan inungo aktibidaderik. Potzuak arrautza errutiez beteta baina igelik ez apenas. Hau suerte txarra! Azkenian, leku desberdinak bisitau ostian, 4 igel-jauzkari ikusi genitxun. Aurreko egunetan ehun igeletik gora ibili ziala kontuan izanda, pena pixkatekin geratu ginan, baina gutxi batzuk ikustia lortu genduan behintzat.


Baso-igel jauzkaria (Rana dalmatina), ar gaztia


Baso-igel jauzkaria (Rana dalmatina), ar gaztia

Baso-igel jauzkaria (Rana dalmatina), emia arrautzez beteta

Baso-igel jauzkaria (Rana dalmatina), zauritxuta
Heldu gutxi ikusi genitxun arren, argi zauan aurreko egunetan juerga asko euki zebela. Putzuak errutez jositxa zeuden.

Baso-igel jauzkarixa ugaltzen dan potzuetako bat
Baso-igel jauzkarixan errutiak

Antzeko igel bat

Seguruenez, igel hau askotan ikusi dabala pentsatzen egongo da zuetako norbaitx. Ba kontuz, ez nahastu gure artian oso arrunta dan baso-igel gorrixakin. Oso antzekuak dia bi espezieak. Beheko taulan, bixen arteko desberdintasun nabarixenak jartzen dizkizuet. Hala ere, euki kontuan baldintza orokorrak diala eta batzuetan ez diala guztiz betetzen, bixen arteko bereizketa oindik eta gehixo konplikatzen.


Baso-igel jauzkarixa
(Rana dalmatina)
Baso-igel gorrixa
(Rana temporaria)
Burua
Zorrotza
Motzaua eta boribilaua
Tinpanua
Haundixa (begixan antzekua) eta begitik oso gertu
Txikixaua, begitik urrutixau
Eztarrixa
Txurixa
Orban arriekin
Sabela
Txuri kolorekua, orbanik gabe eta albuak limoi kolorekuak
Krema kolorekua, orbanez beteta
Atzeko hankak
Oso luziak
Motzak
Errutiak
Landaretzara lotuta
Landaretzara lotu gabe

Baso-igel jauzkarixa (Rana dalmatina) eta baso-igel gorrixa (Rana temporaria)
Baso-igel jauzkari bila jun ginan arren, beste anfibio batzuk ere ikusi genitxun. Txantxiku arrunta, uhandre palmatuak eta baso-igel gorrixan zapaburu jaio berrixak.

Txantxiku arrunta (Alytes obstetricans)

Uhandre palmatua (Lissotriton helveticus)

Baso-igel gorrixan zapaburu jaio berrixa (Rana temporaria)
Zoritxarrez, notizia txar batetaz ere jabetu ginan egun hartan. Gaixotasun larri baten eraginez hildako igel dexente topau genitxun. Beste sarrera baten kotauko dizkizuet gai honen nundik norakuak.

Ordurarte, ondo izan!

2017/02/20

Mendia eta Zientzia, hitzaldi zikluak

Elgoibarko Morkaiko Mendizale Elkartiak hitzaldi ziklo berri bat antolau dau. Mendixa eta zientzia uztartzen, 3 egun desberdinetarako egitaraua prestau debe, egun bakoitza bi hitzaldi motzekin osatuz. 

Oinguan ere, herritarron presentzia nabarixa izango da, 4 hizlari elgoibartar egongo gera eta. Ni ere tartian egongo naiz, katamotzan inguruko kontuak kontatzen. Egun berdinian, Ion Garin eta Egoitz Alkortak Ziraba proiektuan berri emango digute. Aukera paregabia izango da, Elgoibarren martxan jarri nahi dogun Sargoateko proiektuan bezelako adibide praktiko bat ezagutzeko.

Hemen egitaraua:


1. Fauna: ur putzuetako animalietatik Katamotzaren bila (Otsailak 22)
• Ziraba proiektua: herritarrak naturara gerturatzeko egitasmoa (Ion Garin eta Egoitz Alkorta)

morkaiko elgoibar zientzia hitzaldiak ziraba
• Katamotz iberiarraren bila (Ander Izagirre)

morkaiko elgoibar zientzia hitzaldiak katamotza a izagirre













2. Ura: gaziarretatik lurrazpiko uretara (Martxoak 2)
• Kriosfera, izotzaren egoera munduan (Eñaut Izagirre)

morkaiko zientzia elgoibar enautizagirre
• Lurpeko ura, altxor ezkutua (Inma Mugerza)

morkaiko elgoibar zientzia inmamugertza ura















3. Kobazuloak: espeleologia Italian eta saguzar bila Bulgariara (Martxoak 8)
• Kobazuloak, iluntasuneko ikerketa baten istorioa (Martin Arriolabengoa)

 morkaiko elgoibar zientzia hitzaldiak martin
Animatu!
• Saguzarren gorotz pilaketak: Europako iraganeko naturaren liburutegiak (Antton Alberdi eta Eñaut Izagirre)

morkaiko zientzia elgoibar saguzar kk koban1

2017/02/14

"Blogetan! Blog izarren bila" lehiaketa

Gaurkuan, natura alde batera utzita, lehiketa baten berri ematera nator. Azkue fundaziuak, Argian laguntzakin, blogen lehiaketa bat antolau dau, euskeriak interneten gero eta presentzia haundixaua eukitzeko helburuakin. Eta horretarako, interneten euskeraz idazten daben pertsonak saritxu edo baliuan jarri nahi ditxue.

Lehiaketa hau antolatzen dan 2. aldixa da eta oinguan nik ere hartzen dot parte, zientzia eta teknologia kategorixan. Laguna daukaten Arkaitz Iruretak (Piruk) ere hartzen dau parte, eta beste lagun baten gurasuek ere bai (Izakun Estibaritz eta Jose Inazio Izagirrek), bi blog hauek aisialdia kategorixan. Irabazliak epaimahaikidien eta publikuan artian aukeratzen dianez, zuek ere dakazue bozkatzeko aukera.


Eta nere bloga edo aipatutako beste 2 blogetako bat gustau ezkero, segidan ditxuzue bozkatzeko lotura zuzenak, jejeje.

Euskeriak sarian daukan garrantzian aldekuak bazerate, bota begirada bat lehiaketan dauden blogeri eta animau gehixen gustatzen jatzuena bozkatzera!

Ondo segi!

2017/01/20

Katamotz iberiarran bila

Ciudad Realen anfibio eta narrasti bila 2 egun ibili ostian, Jaengo Sierra de Andújar parke naturalera jeitsi ginan, Aitor Montes Arrondo eta ni, beste 2 egunetan katamotz iberiarra ikusteko saiakeria itxeko asmuakin. Katamotz iberiarra (Lynx pardinus) iberir penintsulako endemismo bat da, oso espezie ezaguna, besteak beste, munduko felino mehatxatuena izatiarren. Ixa indibiduo danak bi populazio nagusitan banatzen dia; Doñanan eta Andujarren. Azken hau da gainera nukleorik potentiena.

Katamotza ikusteko garai onena abendu eta urtarrila bueltan izaten da, araldixan egoten dianez, alde batetik bestera mugitzen ibiltzen dialako, aktibitate askokin. Beraz, printzipioz behintzat, katamotza ikusteko garairik onenian eta lekurik onenera ginduazen! Gainera, gaur egun dauden blog eta web orrialde guztiekin, pixka bat salseau ostian, laster enterau ginan zeintzuk dian "katuan" zain egoteko punturik egokixenak.

Gabaz iritsi ginan bertara eta lotarako lekuan pentsatzen, katamotza ikusteko puntu egoki hoietako batera jutia erabaki genun. Parke naturalian sartu bezain laster hasi ginan abiadura moteltzeko eskatzen zuten kartelak ikusten, danak katamotzan argazkixakin. Kartel hoiek ikustian tripak dantzan jarri zitzaizkigun!

Mendixan ondo barneratuta, zuloz betetako pista bat hartu genduan, eta begixak errepidian adi adi geneuzkala... toma! katamotz bat errepide bazterrian, furgonetatik 2 metrotara! Geldi-geldi zauan eta iluntasunian ez naban ikusi bere ondotik pasau eta mugitxu zan arte. Frontalak piztu eta zelaixan behera juten ikusi genduan. Puff, iritsi orduko katamotz bat! Eta norberangandik 2 metrora gainera! Bizitzako 1. katamotz iberiarra, dudarik gabe, bizitza guztian gogoratuko doten momentu bat.

Kriston emoziuakin jarraitxu genun aurrera, gaba pasatzeko buruan geneukan lekura iritsi arte. Furgonetiantzat leku aproposa topau, afaldu eta lotara. Katamotzak zapaltzen daban lurretan lo itxiak emozio berezixa ematen zion gaba horri.

Hurrengo egunian, goiz esnatu eta katamotzan zain jarri ginan. Pistatik, bailarako eremu zabal bat ikusten zan, eta prismatikuak hartuta, adi egon eta pazientzia eukitzia tokatzen zan.

Katamotz iberiarran habitata, geunden lekutik ikusten genduana
Oso zaila zan horren espazio zabalian eta zuhaixka artian katamotz bat lokalizatzia, baina gu bezelako naturzale ugari elkartu ginan inguruan eta hainbeste begikin, baten batek ikusteko probabilidade asko zeuden. 

Hala, goiz erdixan, pistan goraoko partetik katamotz bat lokalizau zutela esan ziguten. Tripak berriz ere dantzan! Segitxuan bertaratu ginan eta katamotza nun zauan esan ziguten. Kostau jakun ikustia, lekutan zauan! Baina han zauan, granitozko harkaitz baten gainian jarritxa, gure 2. katamotz iberiarra!

Katamotz iberiarra (Lynx pardinus)

Harri gainian jarritxa denbora bat pasau ostian, jeitsi eta landare artian desagertu zan.

Arratsaldian abisu berri bat jaso genduan, berriz ere agertu zala katamotz berdina. Oinguan zelai baten ibiltzen ikusi genun, baina ganoraz ikusteko urrutiegi jarraitzen zaban.



Eguna bukatziar zaola, pista azpitik gertu, katamotz ar bat beste ar bati jarraika zebilela abisau ziguten. Halako batian bat pasau zan trotian gure paretik. Pare bat segundu besterik ezian izan, zuhaixken artetik azaldu zan tartetxo baten. Bere norabidia ikusitxa, eta hurrengo nun irten zitekeen ideia inda, kamariakin prest jarri nitzan. Hantxe azaldu zan eta argazki petral batzuk itxen laga zigun behintzat, berriz ere landare artian ezkutau zan arte. 

Katamotz iberiarra (Lynx pardinus)

Ez genduan berriz ikustia lortzen, ez hau ez bestia, eta beste batzuk esan zutenez, burrukaldi txiki bat in eta beste alderako noranzkua hartu zuten berriz. Edarra izango zan ba burrukatxo hori kustia! Pena...

2 minutu barru, bailaran beste puntan ikusi genitxun bixak, bata bestiaz oso pendiente. Korrika hasten zian, geratu, bestia nun zauan begiratu...



Pista batera heldu eta handik mendixan gora desagertu zian bi katamotzak. 3. eta 4. katamotzak zian!! Eta oinguan nahiko gertu ikusi genduan bat behintzat!


Beste behin ere pozik bukatu genun eguna. Katamotza ikusitxa, hurrengo egunerako gure nahixa, gertuau ikustia zan. Eta posible zan, batez ere gizakixangan daukan konfiantza ikusitxa. Hori izan zan gehixen harritxu ninduna. Bost axola dio gizakixa iguruan ibiltziak eta guztiz paso itxen dau gutaz. Entzutekuak zian bertan ezagututako jendiak kontautako anekdotak. Argazkixak ere erakutsi zizkiguten, katamotza pistan jendian ondotik lasai asko pasatzen. Ikustekua!

Hurrengo egunian (abenduak 30) askoz jende gutxiau elkartu ginan. Katamotza lokalizatzeko begi gutxiau, baina azaldu ezkero, lasai disfrutatzeko askoz hobeto. Flojo hasi zan eguna, goiz guztian mugimendurik gabe... Beste jendiakin hitz egin, esperientziak entzun... eta hantxe, denborapasan... 

Lantzian behin, beste espezie batzuk ikusten genitxun sikiera.    

Mika urdinak (Cyanopica  cyanus)
Gerri-txori arrunta (Certhia brachydactyla)
Buztanluzia (Aegithalos caudatus)
Erregetxo bekainzurixa (Regulus ignicapilla)
Sai arreak (Gyps fulvus)
Sai motza (Aegypius monachus)
Iberiar eguzki-arrano bikotia (Aquila adalberti)
Harkaitz-zozo urdina (Monticola solitarius)
Pirineotar basahuntzak (Capra pyrenaica)
Oreina (Cervus elaphus)
Eguna aurrera zixen eta iluntzen hasteko denbora gutxi falta zan. Etxerako bueltia hartu biharra geneukan laster eta beste katamotz bat ikusteko aukerak amaitzen ai zitzaizkigun. Baina bat-batian, gure atzetik pasau zan bat! 5. katamotza! 

Katamotz iberiarra (Lynx pardinus)

Bere noranzkua ikusitxa, aurrerago pista gurutzatuko zabala ematen zaban. 10 bat lagun izango ginan bertan eta poliki eta ixilik pistan aurreruntz jun ginan, katamotzak pista zeharkatzia espero genduan lekura. Muturren paretik pasau ahal jakula jakinda, puff, oinguan bai tripak dantzan! 

Nundik gurutzatuko ote dau pista katamotzak? Danok adi!
Danak adi-adi, kamariakin prest, landare artera begira, eta bat-batian inok espero ez bezela, gure atzetik gurutzatu zaban pistia. Gugandik 10 metro eskasera! Baina beste aldera begira geundenez, konturau ginanerako pista erdi pasauta zakan eta ezigun argazkirik ateratzeko astirik eman. Ze inpotentzia!!! Hala ere, argazkixa atera ez arren, gure buruan betirako geratuko da irudi hori. Katamotza gure ondotik 10 metrotara pasatzen!

Pistia gurutzatu ostian, landare artian desagertu zan berriro, baina denbora gutxira pareko magalian azaldu zan. Lasai asko ibili zan bertan, harri baten jarri arte.

Katamotz iberiarra (Lynx pardinus)





Minutu batzuk jarritxa egon ostian, mugitzen hasi zan berriz. Mendixan gora jun zan, gero beste aldetik jeisteko.






Asko urrutiratu zan eta bere pista galdu genduan. Ordurako iluntzen hasitxa zauan eta etxera bueltatzeko momentua zan.

Ilunabarra, Sierra de Andújar parke naturalian
Emaitzekin oso pozik bueltau ginan. 2 eguneko egonaldixan 5 katamotz ikusitxa, hoietako bat furgoneta onduan eta beste bat 10 metrotara pasatzen, ezin kejau! Egixa esan, denbora asko pasau genduan zain, baina dudarik gabe, merezi izan daban esperientzia izan zan. Berriz ere bueltauko geran inpresiua dakat.

Holaxe bukatzen zan Ciudad Real eta Jaengo lurretara indako gabonetako bidaia.

Beste bat arte!